[Chi Trên P1] Tổng quan

1. Đại cương xương chi trên

Xương chi trên (upper limb) bao gồm toàn bộ cấu trúc từ vai, cánh tay, cẳng tay đến bàn tay. Đây là vùng có mức độ linh hoạt cao nhất của cơ thể và được thiết kế để thực hiện hai nhóm vận động chính:

Các động tác vận động rộng như đưa tay, xoay vai, dạng – khép
Các động tác chính xác và tinh tế như cầm nắm, viết, thao tác dụng cụ.

Hệ thống xương chi trên được chia thành hai phần lớn: đai chi trên và chi trên tự do. Mỗi phần có cấu tạo và chức năng riêng nhưng phối hợp chặt chẽ để tạo nên khả năng vận động đa dạng của tay.

2. Phần đai chi trên

Đai chi trên gồm hai xương: xương đòn và xương vai. Đây là bộ phận gắn chi trên với thân trục, đồng thời đóng vai trò làm khung đỡ cho toàn bộ chi trên.

Xương đòn hoạt động như một thanh chống giúp giữ vai cách xa lồng ngực, từ đó tạo ra biên độ vận động lớn cho khớp vai. Xương vai, với hình dạng tam giác dẹt, là nơi xuất phát hoặc bám tận của nhiều nhóm cơ quan trọng. Nhờ cấu trúc này, đai chi trên đảm bảo cho vai vừa vững vừa linh hoạt.

%%danhsachkhoahoc%%

3. Phần chi trên tự do

Chi trên tự do bao gồm xương cánh tay, xương trụ, xương quay, tám xương cổ tay, năm xương bàn tay và các đốt ngón tay. Từng xương có hình thái riêng, phối hợp tạo thành các khớp cho phép vận động phức tạp.

Xương cánh tay là xương dài duy nhất của cánh tay, nằm giữa khớp vai và khớp khuỷu. Cẳng tay gồm xương trụ và xương quay; sự xoay quanh trục của hai xương này tạo nên động tác sấp – ngửa, một chuyển động đặc trưng chỉ có ở người.

Phía xa hơn là hệ thống xương cổ tay, xếp thành hai hàng gồm tám xương nhỏ nhưng chắc, tạo nên sự linh hoạt cho khớp cổ tay. Bàn tay gồm năm xương bàn và các đốt ngón, cho phép thực hiện các động tác như gõ phím, cầm bút hay đối chiếu ngón cái.

4. Chức năng vận động của chi trên

Chi trên có khả năng vận động rất đa dạng nhờ sự phối hợp của các xương và khớp.

Khớp vai cho phép tay xoay, dạng, khép và đưa ra trước – ra sau với biên độ rộng nhất trong cơ thể. Khớp khuỷu đảm nhiệm động tác gấp – duỗi và phối hợp cùng khớp quay – trụ để sấp – ngửa cẳng tay. Khớp cổ tay và khớp bàn – ngón tạo ra các động tác tinh tế, cần thiết cho chức năng thao tác tinh vi của con người.

Sự phối hợp phức tạp này làm nên tính chính xác của bàn tay – điều mà chi dưới không thực hiện được.

5. Liên quan giải phẫu và ý nghĩa lâm sàng

Hệ xương chi trên liên quan mật thiết đến các dây thần kinh, mạch máu và nhiều cấu trúc quan trọng. Tổn thương xương có thể dẫn đến tổn thương thần kinh hoặc giảm chức năng vận động.

Một số tình huống lâm sàng thường gặp:

Gãy xương đòn, đặc biệt tại đoạn nối giữa 1/3 giữa và 1/3 ngoài.
Trật khớp vai – một trong những khớp dễ trật nhất cơ thể.
Gãy xương thuyền tại cổ tay, dễ gây biến chứng hoại tử vô mạch.
Chèn ép thần kinh giữa trong hội chứng ống cổ tay.

Hiểu rõ cấu trúc xương là nền tảng quan trọng để đánh giá chấn thương, lên kế hoạch điều trị và phục hồi chức năng.

6. Kết luận

Hệ thống xương chi trên là nền tảng của mọi hoạt động phức tạp của tay. Sự đa dạng về hình thái, khả năng phối hợp linh hoạt giữa các xương và khớp giúp chi trên trở thành một công cụ vận động hoàn hảo. Nắm vững tổng quan về hệ xương sẽ là bước mở đầu quan trọng trước khi học sâu vào từng xương, khớp và cấu trúc liên quan trong các bài tiếp theo.