GÂY MÊ TUỶ SỐNG LÀ GÌ?
Gây mê tủy sống (hay chính xác hơn là gây tê tủy sống) là phương pháp tiêm thuốc tê vào khoang dưới nhện (subarachnoid space) tại vùng thắt lưng của cột sống. Thuốc tê có tác dụng ngăn chặn sự dẫn truyền thần kinh, giúp bệnh nhân mất cảm giác ở phần cơ thể từ vị trí tiêm trở xuống mà không làm mất ý thức.
Phương pháp này thường được áp dụng trong các phẫu thuật từ ngang mức đốt sống ngực D4 trở xuống, đặc biệt là phẫu thuật chi dưới, sản khoa, tiết niệu và một số phẫu thuật vùng bụng dưới.
.png)
>>>Xem thêm:Giải Phẫu Module Chuyên Sâu
Chỉ định của gây mê tủy sống
Phẫu thuật chấn thương chỉnh hình
Gây mê tủy sống thường được sử dụng trong các phẫu thuật chỉnh hình từ vùng xương chậu trở xuống, bao gồm:
- Phẫu thuật gãy xương đùi, xương chày, xương bàn chân
- Thay khớp háng, khớp gối
- Cắt cụt chi dưới do hoại tử hoặc biến chứng tiểu đường
![]()
.png)
Phẫu thuật tiết niệu
Hầu hết các phẫu thuật tiết niệu có thể tiến hành dưới gây mê tủy sống, giúp hạn chế mất máu và đảm bảo thời gian vô cảm đủ dài. Một số phẫu thuật phổ biến:
- Cắt tuyến tiền liệt qua niệu đạo
- Tán sỏi bàng quang, niệu quản
- Phẫu thuật điều trị sa bàng quang
Lưu ý: Trong các cuộc phẫu thuật thận hoặc thượng thận, nếu đường rạch lên cao, mức giảm đau cần đảm bảo đến D6-D7, yêu cầu theo dõi chặt chẽ để tránh biến chứng.
.png)
Phẫu thuật sản phụ khoa
Gây mê tủy sống được áp dụng rộng rãi trong sản phụ khoa, đặc biệt là:
- Mổ lấy thai
- Cắt tử cung toàn phần hoặc bán phần
- Phẫu thuật u nang buồng trứng
Tuy nhiên, cần đặc biệt chú ý nguy cơ tụt huyết áp khi thực hiện gây mê tủy sống cho phụ nữ có thai.
.png)
Phẫu thuật vùng bụng
- Phẫu thuật tầng bụng dưới: Cắt ruột thừa, thoát vị bẹn, phẫu thuật hậu môn – trực tràng
- Phẫu thuật tầng bụng trên: Một số ca có thể thực hiện bằng gây mê tủy sống nhưng cần kết hợp gây mê toàn thân, theo dõi sát nhịp tim và huyết áp.
Gây tê để giảm đau
Gây mê tủy sống từng được sử dụng để giảm đau sau phẫu thuật, nhưng ngày nay ít phổ biến do yêu cầu theo dõi chặt chẽ. Phương pháp tê ngoài màng cứng liên tục đang được ưu tiên hơn.
Chống chỉ định của gây mê tủy sống
Phương pháp này không được áp dụng trong các trường hợp sau:
- Dị ứng thuốc tê
- Sốc hoặc mất máu nặng
- Nhiễm trùng tại vị trí tiêm hoặc nhiễm trùng toàn thân nặng
- Dị dạng cột sống hoặc từng phẫu thuật cột sống
- Rối loạn đông máu (bệnh hemophilia, bệnh nhân đang dùng thuốc chống đông)
- Động kinh, bệnh tâm thần nặng
- Bệnh tim mạch nghiêm trọng (suy tim, rối loạn nhịp tim nặng)
Biến chứng của gây mê tủy sống
Tụt huyết áp
Là biến chứng phổ biến nhất do thuốc tê ức chế hệ thần kinh giao cảm, gây giãn mạch và giảm cung lượng tim. Nguy cơ cao hơn ở bệnh nhân có thai hoặc mất nước.
.png)
Phòng ngừa:
- Truyền dịch trước mổ
- Sử dụng thuốc co mạch khi cần
- Để bệnh nhân nằm nghiêng trái nếu có thai
Xử trí:
- Truyền dịch nhanh
- Dùng thuốc nâng huyết áp nếu cần
>>>Xem thêm: Máy đo huyết áp bằng tay
Tê tủy sống toàn bộ
Biến chứng nghiêm trọng này xảy ra khi tiêm quá nhiều thuốc tê hoặc thuốc lan lên quá cao, gây liệt toàn thân, tụt huyết áp và ngừng hô hấp.
Xử trí:
- Hô hấp nhân tạo ngay lập tức
- Truyền dịch và dùng thuốc nâng huyết áp
Suy hô hấp
Nếu thuốc tê lan lên cao, có thể ảnh hưởng đến cơ hô hấp, gây giảm nhịp thở hoặc ngừng thở.
Xử trí:
- Thở oxy
- Đặt nội khí quản nếu cần
Tổn thương thần kinh
- Tổn thương rễ thần kinh: Do kim chọc vào dây thần kinh
- Đau lưng: Thường tự hết sau vài ngày
- Đau đầu: Do rò rỉ dịch não tủy
Xử trí:
- Uống nhiều nước, nghỉ ngơi
- Tiêm máu tự thân vào khoang ngoài màng cứng nếu đau đầu kéo dài
Biến chứng khác
- Buồn nôn, nôn mửa
- Run, bí tiểu
- Nhiễm trùng tại vị trí chọc kim hoặc viêm màng não
Kết luận
Gây mê tủy sống là phương pháp vô cảm hiệu quả trong nhiều loại phẫu thuật, đặc biệt là phẫu thuật chi dưới, tiết niệu và sản khoa. Tuy nhiên, cần đánh giá kỹ chỉ định, chống chỉ định và theo dõi chặt chẽ để hạn chế tối đa biến chứng. Nếu bạn sắp thực hiện phẫu thuật bằng phương pháp này, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ để hiểu rõ hơn về lợi ích và rủi ro.
Cùng MedUC học Giải Phẫu Xương Khớp Chi Trên
Stk duy nhất: 9339308997, Vietcombank, NGO NGHIA DUC
Zalo/ Sđt: 0339.308.997
