Staphylococcus có catalase dương tính, trong khi Streptococcus có catalase âm tính. Đây là thử nghiệm cơ bản để phân biệt hai nhóm cầu khuẩn Gram dương.

S. aureus có catalase dương tính, coagulase dương tính và có khả năng lên men đường mannitol.

Não mô cầu là cầu khuẩn Gram âm hình hạt đậu, thường xếp đôi; trong dịch não tủy thường quan sát thấy vi khuẩn có vỏ.

V. cholerae là phẩy khuẩn Gram âm, hình cong như dấu phẩy, có một lông ở một đầu nên di động mạnh.

Urease phân giải ure tạo amoniac có tính kiềm, giúp H. pylori chống lại môi trường acid tại dạ dày.

β-lactam tác động lên quá trình tổng hợp vách tế bào. Mycoplasma không có vách nên tự nhiên không nhạy với nhóm thuốc này.

Trực khuẩn lao là vi khuẩn hiếu khí tuyệt đối, khó nuôi cấy và phát triển chậm; môi trường đặc Lowenstein được sử dụng để phân lập.

Clostridium gồm các trực khuẩn Gram dương, kỵ khí, sinh nha bào; nhóm này bao gồm tác nhân uốn ván, ngộ độc thịt và hoại thư sinh hơi.

Treponema pallidum là xoắn khuẩn gây bệnh giang mai; nhóm xoắn khuẩn trong tài liệu còn gồm Leptospira và Borrelia.

Chlamydia là vi khuẩn ký sinh nội bào bắt buộc; C. trachomatis có thể gây bệnh mắt hột và nhiễm trùng sinh dục – tiết niệu.

V. cholerae chủ yếu gây bệnh bằng độc tố tả. Độc tố làm rối loạn điều hòa nước – điện giải, giảm hấp thu Na⁺ và tăng tiết nước, Cl⁻, dẫn đến tiêu chảy cấp và mất nước nặng.

Shigella gây lỵ trực khuẩn chủ yếu bằng khả năng xâm nhập, nhân lên trong niêm mạc đại tràng và gây tổn thương viêm, xuất tiết.

Sau khi xâm nhập niêm mạc ruột, Salmonella Typhi đi vào hạch mạc treo, nhân lên rồi vào máu gây nhiễm khuẩn huyết.

Catalase giúp hướng tới Staphylococcus; coagulase dương tính tiếp tục định hướng mạnh tới S. aureus.

Liên cầu nhóm A gây viêm họng và có thể dẫn đến biến chứng không sinh mủ như bệnh thấp tim hoặc viêm cầu thận cấp.

Não mô cầu ký sinh ở họng mũi người, có thể xâm nhập máu gây nhiễm khuẩn huyết, sau đó tới màng não; thể nặng có thể kèm xuất huyết và hội chứng Waterhouse–Friderichsen.

Ngoại độc tố bạch hầu gây nhiễm độc toàn thân; các cơ quan bị tổn thương nặng có thể gồm tim, thần kinh, tuyến thượng thận và gan.

FHA giúp B. pertussis bám vào tế bào biểu mô có lông chuyển của đường hô hấp; vi khuẩn chủ yếu gây bệnh tại chỗ và không xâm nhập sâu vào máu.

Mycoplasma không có vách tế bào và có thể nuôi trên môi trường nhân tạo giàu dinh dưỡng; khuẩn lạc điển hình có hình ảnh giống “trứng rán”.

Leptospira từ nước bị ô nhiễm có thể xâm nhập qua da xây xát hoặc niêm mạc. Động vật nhiễm bệnh có thể thải vi khuẩn qua nước tiểu làm ô nhiễm nguồn nước.

S. viridans là căn nguyên quan trọng của viêm nội tâm mạc bán cấp, đặc biệt trên bệnh nhân có tổn thương van tim từ trước.

Ngộ độc thức ăn do S. aureus chủ yếu do ăn phải độc tố ruột đã được tạo sẵn trong thức ăn, vì vậy triệu chứng thường xuất hiện cấp tính.

Bệnh phẩm chủ yếu là phân, đặc biệt phần có nhầy máu; cấy phân là phương pháp quan trọng để chẩn đoán xác định Shigella.

Cả hai đều oxidase dương tính và sử dụng glucose; N. meningitidis còn sử dụng maltose, đặc điểm được dùng để phân biệt với lậu cầu.

Urease phân giải ure tạo NH₃. Amoniac có tính kiềm giúp bảo vệ H. pylori khỏi tác động của acid, tạo điều kiện cho vi khuẩn tồn tại trong lớp nhầy dạ dày.

V. cholerae không cần xâm nhập sâu; vi khuẩn bám vào niêm mạc ruột non rồi tiết độc tố tả, gây rối loạn vận chuyển nước – điện giải.

VDRL dương tính đơn độc chưa đủ để kết luận chắc chắn bệnh nhân mắc giang mai vì phản ứng có thể dương tính không đặc hiệu.

Phản ứng ngưng kết tan Martin–Pettit được sử dụng trong chẩn đoán huyết thanh học nhiễm Leptospira.

Mycobacterium có thành tế bào giàu lipid, đặc biệt acid mycolic, tạo tính kháng cồn – kháng acid và là cơ sở của nhuộm Ziehl–Neelsen.

Penicillin và β-lactam tác động lên quá trình tổng hợp peptidoglycan của vách. Mycoplasma không có vách nên cơ chế tác dụng này không có đích.

P. aeruginosa là trực khuẩn Gram âm, hiếu khí tuyệt đối và có khả năng tạo các sắc tố đặc trưng như pyocyanin; đây cũng là tác nhân quan trọng trong nhiễm khuẩn bệnh viện.

Phage có tính đặc hiệu cao đối với receptor của vi khuẩn. Tính chất này có thể được ứng dụng trong chẩn đoán và phân loại một số vi khuẩn, trong đó có vi khuẩn dịch hạch.

ETEC gây tiêu chảy bằng độc tố ruột và là một tác nhân quan trọng gây tiêu chảy cấp, đặc biệt ở trẻ nhỏ tại các nước đang phát triển.

Shigella và EIEC có cơ chế nổi bật là xâm nhập niêm mạc ruột. Ngược lại, ETEC và V. cholerae nổi bật với cơ chế sinh độc tố gây tăng tiết.

Nội độc tố của vi khuẩn Gram âm gắn với lipopolysaccharide của màng ngoài. Khác ngoại độc tố được tiết khi vi khuẩn còn sống, nội độc tố liên quan cấu trúc tế bào và được giải phóng nhiều khi tế bào vi khuẩn bị phá hủy.